WILLA KARLA HOFFMANNA – ZARZĄDCY FINANSOWEGO CEGIELNI.

Reklama z 1904 r z księgi adresowej Miasta Gdańska.

W 1905 r. Max Hartmann, właściciel funkcjonującej od 1895 r. pod Cygańską Górą (Zigankenberg) cegielni parowej, zlecił budowę domu przy Eichenallee 2 dla Karla Hoffmanna – zarządcy finansowego cegielni.
Był to pierwszy budynek wybudowany przy samej Eichenallee; znajdował się na działce sąsiadującej bezpośrednio z ogrodem posiadłości należącej do Hartmanna. Ostateczny projekt budynku został przygotowany 6 listopada 1905 r. w biurze architektoniczno-inżynieryjnym Otto Schmidta. Mieściło się ono pod nowym adresem na ul. Lastadia 35a na Dolnym Mieście (wcześniej, do 1 kwietnia 1904 r., Schmidt prowadził działalność projektową i zarządzania budowami pod adresem Korzenna 38/39).
Projekt nawiązywał swoją formą do tradycyjnej ludowej pruskiej architektury szachulcowej. Odnajdziemy w nim łukowate i esowate łączniki konstrukcyjne, a pod oknem umieszczonym w szczycie budynku półokrągłe, jakby neogotyckie czy neoromańskie łuki. Przestrzeń pomiędzy drewnianymi elementami konstrukcyjnymi wypełniono cegłą. Jako element zdobniczy szczytu budynku posłużyły charakterystyczne rozetki, które można było zaobserwować także w snycerce dekoracyjnej innych budynków powstających wówczas w okolicy.

Projekt budynku autorstwa Otto Schmidta; 1904 r.

Urzędnicy nie mieli zastrzeżeń do wydanego pozwolenia na budowę, jednak w piśmie z 12 grudnia 1905 r. zwracali uwagę na brak odpowiedniej infrastruktury kanalizacyjnej na odcinku Eichenallee między Ziegelstrasse (ul. Śniadeckich) i Lindenstrasse (ul. Tuwima). Ostatecznie 12 stycznia 1906 r. dokumentacja budowlana i projekt uzyskały wszelkie wymagane zgody i podpisy królewskiego inspektora budowlanego.
W trakcie realizacji inwestycji, bezpośrednio po sporządzeniu projektu, dokonano drobnych korekt, poszerzając przestrzeń głównego wejścia oraz tworząc osobne wejście do części ogrodowej. To dodatkowe wejście w późniejszym okresie, gdy w budynku zamieszkało więcej osób, pełniło prawdopodobnie funkcję ciągu komunikacyjnego wiodącego do pomieszczeń mieszkalnych na wyższych poziomach, piwnicy i poddasza.
Po 1922 r. główne wejście prowadziło zapewne tylko do pomieszczeń biurowych, które rozmieszczone były na parterze budynku.
Aby zapewnić odpowiednie warunki bytowe dla Karla Hoffmanna i jego rodziny, zaprojektowano budynek o wysokości 13 metrów i powierzchni 278 metrów kwadratowych, o drewnianej konstrukcji osadzonej na głębokim murowanym podpiwniczeniu.

Plan umiejscowienia nowego budynku na skrzyżowaniu wytyczonej Eichenallee i Ziegelstarsse; 1905 r.

Według projektu budynek miał posiadać obszerną część gospodarczą, dwa pomieszczenia piwniczne, osobne pomieszczenie na kotłownię i skład węgla oraz pralnię. Na parterze umieszczono osobną kuchnię, spiżarnię, jadalnię, salon, gabinet pana domu i toaletę. Dodatkowo z salonu obok jadalni można było wyjść na werandę. Wszystkie poziomy budynku łączyła obszerna klatka schodowa. Na górnym piętrze umieszczono sypialnię dla rodziców, pokój do pracy, dwa pokoje dla dzieci, służbówkę, obszerną łazienkę, balkon oraz loggię. Na poddaszu umiejscowiono suszarnię i dwie izby. Cegła do budowy domu pochodziła zapewne ze zlokalizowanej kilkadziesiąt metrów dalej cegielni.
W piśmie z 19 września 1906 r., a więc już pół roku po rozpoczęciu budowy, Max Hartmann zgłosił Prezydium Królewskiej Policji Budowanej, że budynek mieszkalny wymieniony na arkuszu 3 Eichenallee na podstawie pozwolenia na budowę z dnia 26 stycznia 1906 r., 11 B. 4234, jest ukończony i zwrócono się o jego oddanie do użytkowania tak szybko, jak jest to możliwe.
Odtąd przez 18 lat budynek zamieszkiwał Karl Hoffmannwraz z rodziną.
W 1921 r. nowymi właścicielami budynku zostali spadkobiercy po Hartmannie, którzy cały majątek cegielni wraz z przyległymi nieruchomościami sprzedali w 1924 r. Polskiemu Bankowi Przemysłowemu. Po krachu na giełdzie w 1929 r. teren fabryki i pozostałe nieruchomości zostały przyłączone przez Miasto Gdańsk do miejskiej cegielni.
W latach 1924-1942 budynek zamieszkiwało jednocześnie więcej osób, zazwyczaj pracujących w cegielni. Najczęściej byli to pracownicy zarządzający cegielnią, ale również inżynierowie, technolodzy czy pracownicy fizyczni. Jedno z pomieszczeń zajmowała także na stałe osoba opiekująca się końmi w stajni należącej do cegielni, a znajdującej się po sąsiedzku. Czasami lokale były wynajmowane na biura dla osób prywatnych czy urzędników miejskich w ramach działalności Biura Nieruchomości Miejskich.

Rzuty poszczególnych poziomów budynku autorstwa Otto Schmidta; 1904 r.

Po 1945 r. teren bezpośrednio przyległy do Staatliche Akademie für Praktische Medizin zu Danzig został przekazany powołanej 8 października 1945 r. Akademii Lekarskiej w Gdańsku. W budynku przy ul. Dębinki 2 pierwotnie umieszczono żłobek dla dzieci pracowników ALG. Według statystyk i planów późniejszej Akademii Medycznej w Gdańsku w 1956 r. żłobek miał dysponować 52 miejscami dla dzieci. W latach 70. i 80. w budynku mieścił się żłobek nr 12.
Na początku lat 90. budynek przeszedł kapitalny remont – istniejący układ dostosowany został do nowych funkcji organizacyjno-dydaktycznych. Odbudowano drewnianą werandę i taras z pierzei północnej (nie zachowując wcześniejszego stylu architektonicznego) i włączono nową przestrzeń do powstałej na parterze małej sali dydaktycznej. W niektórych pomieszczeniach, w celu ich doświetlenia, zmieniono także układ okien.
Na pierwszym piętrze utworzono jedną dużą salę dydaktyczną na około 40 osób i trzy mniejsze gabinety. Zerwano i położono na nowo poszycie dachowe, zachowując oryginalne belkowanie, dachówkę ceramiczną zastąpiono jednak pokryciem z blachy.
W 1996 r. w budynku przy ul. Dębinki 2 otwarto nową siedzibę Katedry Medycyny Rodzinnej i Regionalnego Ośrodka Kształcenia Lekarzy Rodzinnych.

Budynek w 2005 r.

Na poddaszu utworzono trzy pokoje; w jednym z nich od 1996 r. swoją siedzibę ma także Zakład Medycyny Paliatywnej. Do chwili obecnej w budynku zachowały się liczne przykłady oryginalnej stolarki dekoracyjnej, rzeźbione barierki w wewnętrznej klatce schodowej, dekoracyjne płyciny i wykończenie więźby dachowej, które oddają oryginalny styl architektoniczny i przybliżają wyobraźnię twórców sprzed 120 lat.
Budynek jest jednym z najstarszych obiektów należących do Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego i jednocześnie ostatnim zachowanym reliktem działającej od 1895 r. cegielni parowej Maksa Hartmanna, wybudowanej na polach uprawnych pod Cygańską Górą.

Powyższy tekst przygotowany z okazji 30 lecia powołania Zakładu Medycyny Paliatywnej ukazał się w 2025 r. na łamach Gazety GUMed.

PIOTR MRÓZ, Tajemnice alei Dębów (Eichenallee) (cz.1), Willa Karla Hoffmanna – zarządcy finansowego cegielni, GAZETA GUMed, ROK 35 SIERPIEŃ-WRZESIEŃ 2025 NR 8/9 (415/416) ISSN 2657-4640

https://gazeta.gumed.edu.pl/attachment/attachment/113791/Gazeta_GUMed_2025_sierpien_wrzesien.pdf

Oryginalna wykończenie klatki schodowej. Stan obecny.